Als wij niets doen, wie dan?

Als wij niets doen, wie dan? Die zin maakte indruk toen ik onlangs de musical Soldaat van Oranje bezocht.

Vandaag liep ik in Amsterdam een podwalk over Joods Amsterdam. Het was een wandeling door de wijken rond het Waterlooplein, een gebied vol met herrinneringen aan de Tweede Wereldoorlog. 

Wat een vreselijke tijd was dat. Gelukkig kwamen onze bevrijders en stonden ook Nederlanders op tegen onrecht.

Dezer dagen was de online te doorzoeken lijst met NSDAP-leden in het nieuws. Bij het bezoek aan de website van het Amerikaans Nationaal Archief vond ik ook een namenlijst van Nederlanders die geallieerden hebben geholpen en daarvoor in de vorm van een Grade V-certificate zijn bedankt door opperbevelhebber, later president Eisenhower. Twee ooms van mijn moeder hebben zo'n certificaat ontvangen.

Over Jan-Willem Evertsen, wonend aan de Maanderdijk 16 in Ede, lees ik dat hij als lid van de Binnenlandse Strijdkrachten op 21 oktober 1944 deelgenomen heeft aan een groepstransport van parachutisten van de schaapskooi aan de Zecksteeg 12 in Ede naar Nol in 't Bos in Renkum. Twee keer heeft hij heen en terug gereden.

In het dossier van Jan-Willem van den Berg lees ik in meerdere documenten dat hij toen woonde aan de Quadenoord 4 in Bennekom. Het was 23 september 1944 toen Jan-Willem hulpgeroep hoorde van 2 parachutisten van het 156 Parachutisten bataljon. Hij zorgde 5 dagen voor deze paratroopers: captain C.T. (Tom) Wainwright en lieutenant R. (Ronnie) Adams. Hij hield ze verborgen in het bos. Na 5 dagen werden ze in een kruiwagen, na een bostocht van een kilometer, overgedragen aan mevrouw Nijhoff, Berkenlaan 16 in Ede, die zich met zoon en dochter over de 2 ontfermde. Bij de overdracht was ook wat beddengoed, kleding en scheerspullen meegegeven. 

Later kreeg Jan-Willem hiervoor nog een voedselpakket en stof om een jas te maken én het certificaat.

Dit zijn twee verhalen van mensen die in actie kwamen tijdens de Tweede Wereldoorlog. Een tijd vervuld van onrecht. 

Als we niets doen, wie dan? Een vraag die eigenlijk altijd wel actueel is. Opstaan tegen onrecht. Maar onrecht en onrecht staan regelmatig lijnrecht tegenover elkaar...

Binnenkort vieren we het geluk dat we al 81 jaar in een vrij land leven en "nog vele jaren" wensen we elkaar dat toe.

Ook captain Wainwright en lieutenant Adams vertelden over hun ervaringen tijdens Market Garden:

 •  https://paradata.org.uk/content/4642469-major-tom-wainwright

 •  https://www.pegasusarchive.org/arnhem/tom_wainwright.htm

 • https://www.iwm.org.uk/collections/item/object/80013376

Een wereld van verschil

Gisteravond was ik in het Dordtse theater en werd ik geboeid door de mooie en ook ontroerende jeugdherinneringen van Diederik van Vleuten, geboren in Den Haag. Hij nam zijn gehoor mee naar zijn jeugd in de jaren 60: eerste mens op de maan, Vietnamoorlog, een TV in de huiskamer, zomervakantie in de Dordogne, vrije liefde... Ook een citaat waarin vroeger opgeroepen werd massaal op Willem Drees te stemmen.

Vanmorgen valt mijn oog op een Facebookbericht van de community Dorpen Midden Betuwe. Een fragment van een oud krantenartikel over Randwijk, het dorp van mijn jeugd. Op de basisschool aldaar is een leerling in 1971 van school gestuurd omdat zijn haar te lang is. Ik herinner me het nog goed: het haalde Randwijk uit zijn winterslaap.

Onze zomers brachten wij plattekindskinderen door in het zwembad, gemaakt van strobalen en landbouwplastic, op een gierput achter onze boerderij. Boer Koekoek was onze politieke redder. De eerste TV kwam in ons huis eind jaren 70. Het draagbare TV-tje van een zus kwam in de huiskamer en met rode oortjes keken we Waldolala. Zo vingen we toch een glimp op van de vrije liefde, in onze kringen streng verboden: zeker in de openbaarheid.

Ik herinner me opeens een opmerking van onze bakker uit Zetten. Nog steeds citeren wij hem: "Het is een boze wereld" zei Le Poole, "en hij wordt nog veel bozer".

We zijn opgegroeid in dezelfde tijd en hetzelfde land, maar met een totaal ander leven. Een wereld van verschil.

Het neemt niet weg dat ik, waarschijnlijk met evenveel plezier als de meesterverteller van gisteravond, terugkijk op mijn jeugd op het platteland en met respect terugdenk aan mijn ouders. Zeker nu ik me, met het vorderen van mijn eigen jaren, steeds meer realiseer welke tegenslagen zij moesten overwinnen.

Terug naar nu dan zie ik zoveel dingen zich herhalen. Spectaculaire ontdekkingen, ontwikkelingen, oorlogen, verschillen tussen stad en platteland.

"Wat geweest is, dat zal er zijn, en wat gedaan is, dat zal gedaan worden; er is niets nieuws onder de zon." (Prediker 1:9)

Handjeklap

Gisteren bezocht ik het congres HRM in de zorg in Den Bosch. Verschillende zorgorganisaties presenteerden daar hun nieuwe manier van werken als het gaat over het werven én behouden van hun collega´s in de gezondheidszorg. We stonden stil bij uitdagingen waarmee de gezondheidszorg te maken heeft, nu en in de toekomst. 

Het congres was in het congrescentrum 1931, een bijzonder ontwerp, en mijn collega vroeg zich af welke functie dit gebouw vroeger had. Misschien waren het wel de hallen van de veemarkt opperde ik. We hadden het kunnen zien: op verschillende plaatsen herinnerden grote zwart-witfoto's aan, inderdaad: de veemarkt. 

Het is vandaag 114 jaar geleden dat mijn vader het levenslicht zag. Geboren in 1909, overleden in 1997.

Hij was boer, maar was het liefst veehandelaar geworden. Pa was al op leeftijd, toen een jonge boer uit Randwijk hem regelmatig op woensdagmorgen ophaalde om samen naar de veemarkt in Den Bosch te vertrekken. Je kon mijn vader niet gelukkiger maken. Een oude foto bij deze blog herinnert aan mijn vader in jongere jaren in vol ornaat (pet, lange jas, peuk in de hand) in de buurt van de veemarkt. Een uitbraak van mond- en klauwzeer in Europa maakte dat de veemarkten in 2001 hun deuren moesten sluiten. 

Al ben je geen veehandelaar, ook als boer valt er wat te verhandelen. Ik herinner me hoe ik als klein meisje angstig en op veilige afstand achter in de koestal stond te kijken en te luisteren naar het handjeklap tussen pa en een veehandelaar. Het ging tekeer, er werd geschreeuwd en geslagen. Bibberend wachtte ik tot de ruzie, zo dacht ik, volledig uit de hand zou lopen. Misschien kon ik mijn vader nog redden in dat geval en ik bleef toch maar een beetje in de buurt. 

Maar, wat een wonder, aan het einde kwamen pa met Cor Hol, Bart Meijer of een andere handelaar, gewoon weer zonder kleerscheuren uit de stal. Ze dronken een bakje koffie in de keuken bij mijn moeder en er was een koe verkocht - of niet.